Multifunctioneel tweede hart, Ligne laat het centrum van Sittard weer bruisen

Aan de rand van het historisch centrum van Sittard is de afgelopen jaren een nieuw plein ontstaan: Ligne. Het complex, dat bij elkaar zo’n 115 miljoen euro heeft gekost, vormt een tweede hart in het centrum van de stad. Wat was de visie achter dit bijzondere plein, en in hoeverre is het plan geslaagd?

Ligne verbindt een hogeschool, bibliotheek, filmhuis, museum, woonzorgcomplex, en diverse winkels en horeca. Het plein is het boegbeeld van de grotere transformatie ‘Zitterd Revisited’, een masterplan om Sittard te ontwikkelen tot regionaal stedelijk centrum. Ligne was genomineerd voor de Gouden Piramide 2018, de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap.

Waar het plein nu ligt, lag voorheen een groot parkeerterrein en stonden gebouwen die hun functie hadden verloren. ‘Een saai, dood stuk’, zo beschrijft Ivo Stevens, projectleider vanuit ingenieursbureau SmitsRinsma, de locatie voorafgaand de veranderingen. ‘De hoofdlijnen voor het huidige plein zijn ontstaan vanuit de wens van de gemeente Sittard-Geleen en Zuyd Hogeschool om een aantal publieke onderdelen, zoals de hogeschool en culturele instellingen te verplaatsen’. Sjaak Aussems, projectleider vanuit de gemeente, beaamt dit. ‘Het belangrijkste was dat Zuyd Hogeschool en de gemeente twee aan de rand van de stad gelegen vestigingen van de hogeschool meer centraal in het centrum wilden huisvesten, en er daarnaast een maatschappelijk programma wilden maken, met filmhuis, museum en bibliotheek. Het plein is een belangrijke verbinder in die openbare ruimte’.

Het ontwerp van het plein is onder meer afkomstig van LODEWIJK BALJON landschapsarchitecten. Volgens Lodewijk Baljon richtte het ontwerp zich op het goed op elkaar laten aansluiten van de verschillende publieke functies. ‘Bij het ontwerp is rekening gehouden met multifunctioneel ruimtegebruik. ’s Avonds worden de collegezalen, waar overdag de studenten van de hogeschool zitten, door het filmhuis gebruikt als bioscoopzaal. En de bibliotheek is deels openbaar, en deels gericht op onderwijs. De restaurantmogelijkheden die daar zijn, worden ook door verschillende bezoekers gebruikt’, zegt Baljon.

Kleurenthema voor elke gelegenheid
Het doel van het ontwerp was het creëren van een soort huiskamer. Het plein is opgebouwd als een carré, die bestaat uit drie ‘harde’, bebouwde, en één ‘zachte’, natuurlijke zijde. Die kant kijkt uit op de omliggende schootsvelden en de oude stadsmuren die vroeger de stad verdedigden, en de Petruskerk in het historische centrum van Sittard. Opvallend aan het plein is ook het kunstwerk van glazen creaties, of ‘kralen’ zoals Baljon ze noemt, die overdag als een prisma het zonlicht breken en ‘s avonds het plein verlichten. ‘Voor elke gelegenheid is een apart kleurenthema. Bijvoorbeeld voor het oktoberfeest, carnaval of winst van het Nederlands elftal’, vertelt Stevens enthousiast. Aussems, die een app heeft waarmee hij het kleurenthema kan bepalen, zegt daarover: ‘De huiskamer kan op deze manier worden ingericht naar de omstandigheden van dat moment’.

Ontkluizing Keutelbeek
Een van de grootste uitdagingen voor het ontwerp van het plein was de Keutelbeek die onder het gebied door liep. ‘De beek is een regenbeek, wat inhoudt dat het waterpeil bij regen gigantisch snel kan stijgen’, legt Stevens uit. Als ware het een chirurgische ingreep hebben de ingenieurs een bypass aangemaakt om ervoor te zorgen dat de beek, tijdens de ontkluizing ervan, kon blijven stromen, maar dat er wel droog kon worden gewerkt. ‘De ontkluizing was geen makkelijke klus, maar het resultaat mag er wezen’, zegt Stevens. De beek is nu geïntegreerd in het plein, met kademuren en een brug er overheen richting de schootsvelden. Interessant feitje over de brug is dat deze – zoals te verwachten van een stad ver onder de rivieren – zo is gebouwd dat een carnavalswagen van de maximaal toegestane breedte er precies tussen past.

Reuring en beweging
Het plein ligt op de route van het station naar de historische binnenstad van Sittard. ‘De hogeschool vestigingen zijn weer naar het hart van de stad verplaatst. Dat betekent dat er nu duizenden studenten en docenten gebruik maken van die gebouwen. Ook is het een verrijking van het rondje dat het winkelend publiek kan maken’, zegt Baljon. Hij voegt daar aan toe: ‘Sittard moet het niet hebben van mensen die gewoon boodschappen gaan doen, maar die iets bijzonders willen. Een mooi stuk stad. En dat had Sittard al wel, maar er zijn nu meer mogelijkheden’. Aussems vertelt dat alle gebouwen graag een prominente plek op het plein wilden: ‘daar is veel over onderhandeld. Er is uiteindelijk gekozen voor een centrale hal met de ingangen van de hogeschool, het museum en het filmhuis. Maar er is veel beweging over het plein van mensen die oversteken naar de bibliotheek of de horeca aan de andere kant’.

Groene geborgenheid
Volgens Baljon is er veel aandacht besteed aan de groenvoorzieningen op het plein en is de stad er in z’n geheel een stuk groener op geworden. ‘De grote bomen zorgen voor een aangename sfeer, comfort, schaduw, en voor een gevoel van geborgenheid’. Onder het plein is een parkeer- en fietsenkelder aanwezig, wat gevolgen heeft gehad voor het ontwerp. De bomen konden daardoor niet diep de grond in, dus zijn er speciale boombakken van natuursteen omheen gebouwd. Deze fungeren ook als banken voor de bezoekers. De aanliggende schootsvelden worden gebruikt als evenemententerrein. Hiervoor is gebruik gemaakt van verstevigd grasveld, omdat er ook vrachtwagens overheen moeten kunnen rijden.

Het beheer van het groen werd eerst door leveranciers, of afgevaardigden ervan gedaan. Inmiddels doet de gemeente een groot deel zelf, aan de hand van een beheerboek. Stevens: ‘Per discipline is aangegeven wat er ligt en hoe het moet worden beheerd. Voor de kralen en boombakken ligt de verantwoordelijkheid nog bij de leveranciers, omdat die van specialistisch materiaal zijn waar hun kennis en kunde voor nodig is’.

Onvoorzien peukenprobleem
‘Het plan is eigenlijk zo geslaagd, dat we daardoor nu een aantal problemen moeten oplossen’, zegt Aussems. Hij, maar ook Baljon en Stevens halen hier hetzelfde voorbeeld voor aan: de sigarettenpeuken van studenten die vast zijn komen te zitten tussen de klinkers.  ‘Tussen die klinkers zit een zandvoeg, die moeilijk schoongemaakt kan worden. Het lukt niet om de studenten zo te sturen dat ze de peuken in de rookpalen deponeren in plaats van op de grond. Om dat op te lossen gaan we die klinkers nu opvullen met een vaste voegvulling’, vertelt Stevens.

Ligne heeft Sittard een boel opgeleverd, concluderen de betrokkenen. Er is nu meer beweging en levendigheid. Elke dag komen honderden studenten naar Ligne voor college, en op mooie dagen zit het terras van het koffietentje helemaal vol. Niet alleen door studenten worden de winkels, het filmhuis en de bibliotheek druk bezocht, maar ook door andere bewoners en bezoekers. Ligne trekt een nieuw soort publiek, en laat het centrum van Sittard weer bruisen.

PUTkast maakte in de voorbereiding het ontwerp voor de elektrische installaties voor de toekomstige evenementen en de boomverlichting. Dit heeft geresulteerd in een compleet plan dat door PUTkast turn-key is gerealiseerd en opgeleverd. Hiermee had de gemeente de regie geheel in eigen hand en maximale zekerheid over een goed eindresultaat.

Meer lezen? Vraag ons GRATIS Mooie Pleinen Magazine aan.